Wednesday, April 13, 2016

Leson despin (15)/ Despini leson.

The suffix -ad is used similarly to its use in Esperanto, though in a more restricted fashion.  In Govro it is used primarily to indicate the nominal form of the *action* of a verb;  likana - to write, likanad(o) - the act of writing.  In this case the result of this act (a piece of writing) is denoted by the suffix -ax:  likanax - a piece of writing, something written.

afeba - to keep
ajper - under ("ajpe-" when prefixed to words beginning with a consonant)
ajpere - downstairs
akonca - to begin, commence
ambi - both
ante - before, in front of (time and space)
aperi - simple (uncomplicated, unadorned)
axweri - simple, easy
bace - among
bade - between
bolik - pen
cita - to read
daskun - school
daskunel - classrom
ec  - even ("even the sparrows fly")
eserco - exercise
fanga - to catch
fazaja - to forgive
ginastiko - gymnastics
iper - over ("ipe-" when prefixed to words starting with a consonant)
ipere - upstairs
jaz - sentence
jojem - problem
jordo - earth, ground
juga - to fly
kajer - copybook, notebook
konca - to finish, end
kaj tutel mau - and so forth, etc. (abbr: k.t.m.)
leson - lesson
langi - long
libro - book
lusta  - to hear
mau - further, forth (Esp "plu") 
mot - word
nada - to have to
nur - only
palto - (over)coat
pator - floor, story
peri - complex, complicated, adorned.
pixak - jacket (short coat)
puna - to punish
su - on
tobax - roof
xap - hat
xikeli - clever
xudeni - every-day (adj)
xudene - every day
xumatine - every morning
xuti - each, every
xutus - all
zulusta - to hear
zela - to count
zelad - counting

SA DASKUN

     Sa daskun de nui torpo esar su sa jandi joxad bade sa hus de sa petinisto kaj sa jodun.  Ki nu esar so jandi hus, sed ki esar kupi, aperi, kaj cisti.  Sa daskun avar ce patorsen, sa jordi patoren su sa jordo, sa unui patoren kaj sa dui patoren ajper sa tobax.  Su sa jordi pator esar jandi domat, kute posar sida xutus infans de sa daskun.  Xumatene zi pevar tute ante sa akonco de sa lesons.
  Su sa unui pator esar par domats; unu daskunel por sa infaniks, du daskunels por sa infanins kaj unu domat por la paltos kaj xaps de sa infans, ki esar sa paltun.  Ipere, su sa ajpertobaxi pator, esar ligi domatels, kute sa daskajos afebar sa librosen, kajersen, bumaksen, boliksen, k.t.m.  Ipere, ajper sa jordi pator esar toxe jandi ipejordi domat, kute sa infans igrar aw delar ginastiki esercosen. 
  Ze ravar a sa infans de nui torpo sa daskunen, oti sa lesons nu esar sor langis kaj sa daskajos esar bonis ka afablis a xutus infans.  Sa jodisto avar ce josinsen, kutis idar xutus a sa daskun.  Lui josik esar jo juni kaj li nu posar ida ku sa josiks.  Sa patinisto avar unu josiken kaj unu josinen, kaj ambi infans idar a nui daskun.  Sa daskajos so lubar sa josinen de sa patinisto, ot lini esar so fesi kaj afabli.  Lini so bone  robotar, sed, ec an li nu delir tutoen, ici fazajir lien axwere, tutel afabli li esar.  En sa lesons sa infans nadar esa alawtis kaj lusta bone.  Tutis, kuti nu bone lustar, nu posar bone adaska.  Sa daskajo punar tutis, kuti igrar en sa lesons kaj nu delar sa roboten.   Ejdene muf juger ca sa daskunel de sa infanins, kaj unu aws sa josins de sa jodisto kerer kien fanga; sed sa daskajo lin puner, oti li nu luster sa lesonen.
  En nui daskun ici daskar sa infans ji citad, likanad, kaj zelad.  En sa akonco zi citar aperi librosen kaj likanar alangi motsen kaj jazosen.  Zi delar axweri zelsen.  Sa ple junis xwere zelar, oti ici nadar lange adaska, an ici kerar zela axwere kaj vite.  Sa daskajo esar sor xikeli pri zelad, kaj le ravar axweri jojems.  Kutam li esar soli, li zelar isto lui infans igrar en sa kip.
   Le ravar a sa infanins lusta citaden de sa ple juni daskajin, oti li avar tre cidi jasen kaj li citar xeni librosen.  Isto li citar, sa infans esar sor alawtis, oti ze maj ravar tutoen cem sa daskad.


A.  QUESTIONS TO ANSWER WITH "NO"
  1.  Ci ni avar jandi daskunen?  ne, en nui torpo ni avar nur ajandi daskunen.
  2.  Ci sa hus esar hoxi?  Nu, ki avar nur ce patorsen.
  3.  Ci ni avar fili daskunelsen?
  4.  Ci sa infans daskar en sa jorpatori domat?
  5.  Ci zi pevar en xuti lesons?
  6.  Ci esar du daskunels por infaniks?
  7.  Ci sa infans avar sa xapsen en sa daskunels?
  8.  Ci sa paltun esar su sa jordi pator?
  9.  Ci esir maj boni, an sa paltun esir su sa dui pator?
10.  Ci vi avar infansen, kutis idar a nui daskun?
11.  Ci sa ginastikun esar ipere?
12.  ci le aravar sa infans sa daskunen en nui torpo?

B.  QUESTIONS TO ANSWER WITH THE NAME OF A PERSON (WHO?)
  1.  Kuti idar a sa daskun?
  2.  Kutien vi vidar su sa ulic?
  3.  Kuti daskar sa infaninsen?
  4.  Kuti avar ce josinsen?
  5.  Kuti avar du josinsen?
  6.  Kutien lubar sa daskajins?
  7.  Kutien sa daksajo puner ejdene?
  8.   A kuti vi geber mui kajeren?
  9.  Kuti sidar en sa daskunel engus vui velik?
10.  Ku kuti igrar sa josil de sa petinisto?
11.  Kuti nu luster sa lesonen ejden matine?
12.  A kuti le ravar zelad?

C.  QUESTIONS TO ANSWER WITH THE NAME OF A DEFINITE PERSON OR THING (WHICH?)
  1.  Kuti infan igrer ejden ku vi?  Sa infan kuti ple bone zelar, iger ku mi. 
  2.  Kuti tablen vi nemer ejdene?  Mi nemer sa ajandi tablen de sa jodisto.
  3.  En kuti daskunel vui jos sidar?
  4.  Kuti daskajin citar ple bone?
  5.  Kuti librosen ve ple ravar?
  6.   Kuti lesons ze ravar a sa infans?
  7.  En kuti domat zi delar ginastiki esercosen?
  8.  Kuti infaniksen lubar sa daskajo?
  9.  su kuti pator esar sa daskunels?
10.  en kuti domats pevar sa infans?
11.  En kuti domat esar sa paltos kaj xapos de sa infans?
12.  Kuti infanin fanger mufen?

D.  QUETIONS TO ANSWER WITH THE NAME OF A PLACE (WHERE?)
  1.  Kute esar sa daskun?
  2.  Kute pevar sa infans?
  3.  Kute ici afebar  sa librosen kaj kajersen?
  4.  Kute esar sa ginastikun?
  5.  Kute aladar sa josins de sa jodisto?
  6.  Kute lui infans adaskar?
  7.  Kute sa daskajo zelar?
  8.  Kute igrar lui infaniks?
  9.  Kute vi nemer atuti tablen?
 10.  Kute esar sa dui pator?

E.  QUESTIONS TO ANSWER WITH THE NAME OF A THING (WHAT?)
  1.  Kuten vui infan nemer?  Li nemer atuten.
  2.  Kuten ici adaskar en nui daskun?

  3.  Kuten delar sa infans xudene?
  4.  Kuto esar ajper?
  5.  Kuten ici afebar ipere, ajper sa tobax? 
  6.  Pri kuto ici daskar sa infansen?
  7.  Kuten sa infanins ple axwere adaskar?
  8.  Kuten sa infaniks xwere adaskar?
  9.  Kuto esar en sa paltun?
10.  Kuten a sa infans ze ravar lusta?
11.  Kuten citar sa herin?
12.  Kuto juger ejdene tra sa domat?

F.  QUESTIONS TO ANSWER WITH A COMPLEMENT OF TIME (WHEN?)
  1.  Kutam sa infans idar a sa daskun?  Xudene zi idar a sa daskun. 
  2.  Kutam vi vider mui veliken?  Ejdene sere mi vider lien. 
  3.  Kutam sa infans pevar?
  4.  Kutam sa muf juger tra sa domat?
  5.  Kutam sa daskajo punar sa knfansen?
  6.  Kutam sa infanins esar alawtis?
  7.  Kutam sa infaniks likanor jazosen?
  8.  Kutam vi ple axwere robotar?
10.  Kutam vi idar a sa daskun?
11.  Kutam sa infans igrar en sa kip?
12.  Kutam sa pats esar zufris?

G.  QUESTIONS TO ANSWER WITH A COMPLEMENT OF MANNER (HOW?)
  1.  Kutel robotar vui josin?  Li nu robotar je bone.
  2.  Kutel ve ravar atuti libro?
  3.  Kutel daskar lia velik?  Li daskar maj bone cem lini. 
  4.  Kutel pevar vui velin?
  5.  Kutel kurar sa infans?
  6.  Kutel govrar mui tadik?
  7.  Kutel zelar sa daskajo?
  8.  Kutel citar sa juni daskajin?
  9.  Kutel lin lustar sa infanins?
10.  Kutel esar sa ajuni pulisto?
11.  Kutel ixiri vi esar?
12.  Kutel exar vui patik?

Saturday, April 9, 2016

Leson despar (14)

The "conditional mood" ends in '-ir':  govrir - would speak; esir - would be.

Its use is similar to the Russian conditional/subjunctive verb with the particle "by":  It denotes a condition contrary to fact:  It translates as past subjunctive and also the English "would X" (when "would" does NOT mean "used to"), sort of like a "future of the past."

an mi esir ermi, mi esir maj apecali.  If I were rich, I would be happier.
Ci ti esir apecali, an ti ihaltir pistolen de li?  Would you be happy if you received a letter from him?

tu vite ku eble  as fast as possible
kutel eble ple avite  the slowest possible.
An mi esir ermi, mi rajsir caste  If I were rich, I would travel often.
Li axar  he believes, he thinks, he has the opinion
Li ihaltar  he believes, assents to the truth of (something/someone)
Li jawbar  he believes, has faith in

1.  Kute ti aladir, an ti esir en sa jad?  Mi aladir kutel eble ple avajti de sa lawti ulicos.
2.  Ci ti jawbir mien (ci ti mo jawbir), an mi eskazir a ti tuten?  Nu, Hero, mi nu jawbir tien, oti atuto esar astini.
3.  Kuton ti delir, an ti esir vajti?  Mi rabotir maj vile kaj mi komir amaj bone.
4.  kutam ti rajsor ku tui muxin?  Ni rajsor kutam ni esor maj ermis.
5.  Kuti daskir sa infansen an sa daskisto idir alada en sa jad?  an li delir tuten, ni avir ali heren kutel daskisto en sa adaskun.
6.  Ci ti kerir nema atuti kuken?  Nu, mi nu kerir dela tuten, oti tuti infanik, kuti apuler ikien, nu matinkomer ajdene.
7.  Kuti kerir peva ojdene ku tuti amuxins?   Me ravir file pamoga zien, an mi avir maj xeri jasen, sed pecale mi pevar tu axere ku mui kuzik.
8.  Ci tui tadin nu posir aida ku ni ojdene a sa koncerto  Nu, li nu posir, oti an li nu alasor en sa hus, li esor janki.
9.  Ci ti vite kuror en sa domat de mui patekin?  Anu, Hero, mi kuror tu vite ku eble.
10.  Ci ti kerir nema atuti du sidilsen kaj geba zien a sa dinisto?  Me ravir file dela ikien, an mi posir; sed mi nu esar tu ixiri ku ti axar.
11.  Ci tui patik aidor ojdene a nui serkomo?  Li zixe aidir, an li nu esir janki;  sed lui janko esar maj ixiri ajdene cem iki eser ejdene, kaj mi nu axar ke li posor aida.

Leson devce (13)

Ajdene sere   this evening; to-night (also ajdene nixe)
Ojdene miaze  tomorrow afternoon
Kutel ti exar?   How are you?
tutel bone?   so well?
tu bone ku li   as well as s/he
Li apangelar kutel ajtorin  She recites like an actor/actress  (using the -in form of "ajtor" ensures the translation of "li" as "she")
janki  ill,  ajanki  healthy

tu...ku = "as.....as" in comparisons.  The "ku" here cannot be confused with "ku" meaning "with" for the simple reason that "tu" is before the adjective/adverb compared.  For a translation of "do you sing as well with your brother?" one would use the full "tutel" instead of merely "tu": "Ci ti pevar tu bone ku tui velik" vs "ci ti pevar tutel bone ku tui velik" (the latter means "Do you sing as well with your brother?")

1.  Kuti apangelor ojdene sere (or ojdensere)? Mui kuzin kaj lui bovelik apangelor.
2.  Kuti apangelar maj bone?  mui kuzin apangelar maj bone cem li.
3.  Ci ti pevar tu bone ku tui velik?  Nu, Her(ik), li pevar file maj bone cem mi.
4.  Boni denen, velino, kutel ti exar?  So bone, Her, kaj mui patin toxe exar en so boni ajanko.
5.  Ci tui josin pevar xene?  Anu, li avar sa jas de mui mux(in), kaj li pevar tu xene ku lini.
6.  Kutam ti serkomor ku ni, Hero? Mi delor tuten, kutam mi posor, sed mi esar tutel zanimati en sa jad.
7.  Kutel rabotar tui infanik en sa adaskun?  Li so bone rabotar; mi nu esar tutel zujezi pri li, kutel mi eser pri lui velik.
8.  Ci tui ali josik raboter maj bone cem atuti?  Anu, li adasker kutel boni infanik, isto atuti igrar maj caste cem li rabotar.
9.  C ti avar fili infans en tui adaskun?  Anu, Hero, sed ni nu avar tu fili infanins ku ti en tui adaskun; ni avar maj fili infaniks.
10.  Kute esar sa daskaj(in)?  Li nu esar atute.  Li ider a sa jad ajdene miaze.
11.  Kutam tuis infans denkomar?  Zi denkomar en sa denmeso atute, en sa ple jandi domat de nui adaskun.
12. Kuten zi bebar en zui denkomo?  Zi posar beba xokoladen aw cajen, sed sa maj filis nemar cajen, oti so boni xokoladen ni nu posar apula atute.